Ontruiming in een verzamelgebouw: wie is verantwoordelijk?

Een verzamelgebouw met meerdere huurders, winkels, kantoren of zorgpraktijken onder één dak. Klinkt overzichtelijk, tot er brand uitbreekt of een melding binnenkomt.

Dan wordt ineens duidelijk dat niet iedereen dezelfde afspraken heeft over wie de ontruiming start, wie de BHV aanstuurt en of het alarmsysteem wel alle gebruikers bereikt.

Dat is precies waar het vaak wringt.

Eén gebouw, meerdere verantwoordelijken

In een verzamelgebouw liggen de verantwoordelijkheden voor brandveiligheid en ontruiming niet vanzelfsprekend bij één partij. De eigenaar of VvE is op grond van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) verantwoordelijk voor de gezamenlijke voorzieningen: de brandmeldinstallatie, vluchtwegen, noodverlichting en het ontruimingsalarm.

Maar elke individuele gebruiker – de huurder van een winkel, een praktijk of kantoorruimte – moet zelf zorgen voor een bedrijfsnoodplan en BHV-organisatie voor zijn eigen deel.

De eigenaar en de gezamenlijke installatie

Het probleem ontstaat zodra een calamiteit het hele gebouw treft. Wie coördineert dan de algehele ontruiming? Hoe worden verschillende BHV-teams op elkaar afgestemd?

En wat gebeurt er als het ontruimingsalarm in het ene deel wel wordt gehoord, maar in het andere niet? De eigenaar of VvE is verantwoordelijk voor de centrale brandmeldinstallatie en het ontruimingsalarm dat alle gebruikers moet waarschuwen. Volgens NEN 2575 moet een ontruimingsalarminstallatie zo worden ontworpen dat het signaal in elke ruimte hoorbaar is. In de praktijk zien wij regelmatig dat in een verzamelgebouw de installatie wel aanwezig is, maar dat er geen duidelijke afspraken zijn over wie de melding opvolgt en hoe.

Stel: ergens op de tweede verdieping gaat een rookmelder af. De brandmeldcentrale geeft een signaal, maar is die doorgeschakeld naar een meldkamer?

De huurder en zijn eigen verantwoordelijkheid

Wie wordt er gealarmeerd? Is er een stappenplan voor ontruiming – en staat daarin welke verdiepingen eerst moeten worden geëvacueerd?

Vaak ontbreekt dat laatste, terwijl het Bbl en de normen daar wel om vragen. Als u een ruimte huurt in een verzamelgebouw, bent u als gebruiker zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van uw medewerkers en bezoekers. Dat betekent dat u een ontruimingsplan moet hebben voor uw eigen deel, BHV’ers moet opleiden en regelmatig moet oefenen.

Maar uw plan eindigt niet bij de voordeur. U moet ook weten hoe u aansluit op de centrale ontruiming en hoe u samenwerkt met andere gebruikers.

Wat ons opvalt is dat veel huurders denken dat de eigenaar alles regelt. Totdat de brandweer vraagt naar het ontruimingsplan en blijkt dat niemand de coördinatie op zich heeft genomen. Het bevoegd gezag (gemeente of brandweer) kan bij een controle eisen dat er een integraal ontruimingsplan ligt, waarin alle partijen zijn betrokken.

Een ontruimingsplan voor het hele pand

Een goed ontruimingsplan voor een verzamelgebouw beschrijft de afspraken tussen eigenaar en gebruikers.

Het legt vast wie de ontruiming leidt, wie de melding doet aan de hulpdiensten, wie de verzamelplaats beheert en hoe de BHV-teams van verschillende bedrijven samenwerken. Zonder zo’n plan blijft het gissen, en in een noodsituatie kost gissen tijd.

In de praktijk komt het erop neer dat u als eigenaar of VvE het initiatief moet nemen. U zorgt voor een centrale coördinator, vaak een speciaal opgeleide BHV’er of een externe partij, en u legt de procedures vast. Het ontruimingsalarm in uw kantoor moet duidelijk zijn voor alle gebruikers – visueel en auditief – en de verzamelplaats moet bereikbaar zijn voor iedereen, ook voor mensen met een beperking. Als installateur komen wij vaak pas in beeld bij de technische kant: het ontwerpen, plaatsen en onderhouden van de brandmeld- en ontruimingsinstallatie.

Maar wij zien ook dat een goede installatie pas echt werkt als de organisatie eromheen klopt.

De rol van de installateur

Daarom adviseren wij bij oplevering altijd om het logboek bij te houden en periodiek onderhoud te laten uitvoeren. Het Bbl schrijft voor dat een brandmeldinstallatie jaarlijks moet worden geïnspecteerd en dat het logboek actueel moet zijn. Bij een controle kan de brandweer dat inzien.

Eerlijk gezegd: een installatie die niet wordt beheerd, is een dure vergissing. Wij hebben meegemaakt dat in een pand met meerdere huurders de brandmeldcentrale wel alarm gaf, maar niemand wist hoe de ontruimingsinstallatie bij meerdere huurders werkte.

Dat lossen we op door samen met de beheerder de procedures door te nemen en de installatie gebruiksvriendelijk in te stellen.

Soms is een eenvoudig stappenplan bij de centrale al genoeg.

Praktische stappen voor eigenaren en gebruikers

• Zorg voor een actueel ontruimingsplan dat voor het hele gebouw geldt, met rollen en verantwoordelijkheden.
• Laat de brandmeld- en ontruimingsinstallatie ontwerpen volgens NEN 2535 en NEN 2575, afgestemd op de gebruiksfuncties.
• Maak afspraken over alarmering: wie wordt gebeld bij een storing, wie is het aanspreekpunt voor de brandweer.
• Oefen de ontruiming minimaal één keer per jaar met alle gebruikers, en evalueer de samenwerking.
• Houd een logboek bij van alle meldingen, storingen en onderhoudsbeurten – dat is verplicht en helpt bij aansprakelijkheidskwesties.

Of u nu eigenaar bent of huurder: het gaat erom dat u vooraf helder heeft wie wat doet. De techniek is daarin een middel, geen doel.

Een goede ontruimingsinstallatie werkt alleen als de mensen eromheen weten wat ze moeten doen. Als u vragen heeft over de eisen in uw gebouw of over de installatie zelf, neem dan gerust contact met ons op. We denken graag mee, zonder poespas.